วันที่ 26 กุมภาพันธ์ ของทุกปี ถือเป็นวันสำคัญยิ่งของขบวนการสหกรณ์ในประเทศไทย โดยในปี พ.ศ. 2569 นี้ ถือเป็นวาระพิเศษครบรอบ 110 ปี นับตั้งแต่การก่อตั้งสหกรณ์แห่งแรกขึ้นในแผ่นดินไทย ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรและประชาชนฐานรากมาอย่างยาวนาน

ย้อนรอยประวัติศาสตร์ จุดเริ่มต้นจากวัดจันทร์
ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2459 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ประเทศไทยได้ประสบปัญหาเกษตรกรตกเป็นหนี้สินล้นพ้นตัวจากการทำนา พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ จึงได้ทรงนำรูปแบบการสหกรณ์เข้ามาปรับใช้เพื่อแก้ไขปัญหานี้ โดยได้จดทะเบียนก่อตั้ง “สหกรณ์วัดจันทร์ไม่จำกัดสินใช้” ณ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2459 เป็นสหกรณ์แห่งแรกของประเทศไทย และด้วยพระปรีชาสามารถในการวางรากฐานและส่งเสริมกิจการสหกรณ์ พระองค์จึงได้รับยกย่องให้เป็น “พระบิดาแห่งการสหกรณ์ไทย”

อุดมการณ์สหกรณ์ พลังที่มากกว่าการเงิน
หัวใจสำคัญของสหกรณ์ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของ “เงินกู้” หรือ “ปันผล” แต่คือหลักการ “ช่วยตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน” โดยมีหลักการสากล เป็นตัวขับเคลื่อน

อาทิเช่น

• การเป็นสมาชิกโดยสมัครใจและเปิดกว้าง
• การควบคุมโดยสมาชิกตามหลักประชาธิปไตย
• การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจของสมาชิก
• การปกครองตนเองและความเป็นอิสระ
  

110 ปี สหกรณ์ไทยในยุคปัจจุบัน
จากสหกรณ์หาทุนแห่งเล็กๆ ในอดีต ปัจจุบันขบวนการสหกรณ์ไทยได้เติบโตและขยายตัวครอบคลุมหลากหลายสาขาอาชีพ ไม่ว่าจะเป็นสหกรณ์การเกษตร, สหกรณ์ออมทรัพย์, สหกรณ์ประมง, สหกรณ์นิคม, สหกรณ์ร้านค้า, สหกรณ์บริการ และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน

ในวาระครบรอบ 110 ปี นี้ สหกรณ์ไทยกำลังมุ่งหน้าสู่การเป็น สหกรณ์ยุคดิจิทัล” ที่นำเทคโนโลยีมาปรับใช้ในการบริหารจัดการ เพื่อสร้างความโปร่งใส เพิ่มประสิทธิภาพ และสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างสหกรณ์ทั่วประเทศ เพื่อสร้างอำนาจต่อรองและเสถียรภาพทางเศรษฐกิจให้กับสมาชิกกว่า 11 ล้านครอบครัวทั่วประเทศ
วันสหกรณ์แห่งชาติ จึงไม่ใช่เพียงวันที่มารำลึกถึงอดีต แต่เป็นวันที่สมาชิกสหกรณ์ทุกคนจะมาร่วมกันยืนยันในเจตนารมณ์ที่จะร่วมกันสร้างสังคมที่เกื้อกูลกัน เพื่อให้ระบบเศรษฐกิจฐานรากของไทยเติบโตได้อย่างมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนสืบไป

ข้อมูลและแหล่งอ้างอิงสำหรับเว็บไซต์:
– กรมส่งเสริมสหกรณ์ (Cooperative Promotion Department): https://www.cpd.go.th
– สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย (Cooperative League of Thailand): http://www.clt.or.th
– พิพิธภัณฑ์สหกรณ์ไทย จังหวัดพิษณุโลก: (แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์สหกรณ์แห่งแรก)